Mawlana Sheikh Mehmed Adil. Translations.

وَهُمْ فِى غَفْلَةٍۢ مُّعْرِضُونَ (21:1) صدَقَ الله العظيم الله می‌گوید که مردم غافل هستند. به دلیل غفلت‌شان از اعمال نیک باز می‌مانند. آن‌ها نمی‌خواهند از غفلتشان بیدار شوند. در حالت خود باور دارند که زندگی‌شان هرگز پایان نخواهد یافت. فکر می‌کنند چیزی جز این زندگی دنیوی وجود ندارد. اما وقتی آخرت فرا می‌رسد، شوکه خواهند شد، می‌گوید سیدنا علی، کرم‌الله وجهه. مردم مانند خواب هستند. زندگی‌ای که می‌گذرانند مانند یک خواب است. چه زمانی بیدار می‌شوند؟ آنها تا زمانی که نمی‌میرند بیدار نمی‌شوند. بیدار شدن روزانه از خواب چیز کاملاً متفاوتی است. خواب واقعی حالت غفلت در این دنیاست. می‌گویند: «بعداً انجام می‌دهم» یا «این مزخرف است» - و زندگیشان را در بی‌اعتنایی می‌گذرانند. دنیا ایست نمی‌کند. انسانی یا در آگاهی زندگی می‌کند یا در غفلت. تو تنها زمانی پیروز خواهی شد که در آگاهی زندگی کنی. اما اگر در بی‌اعتنایی زندگی کنی، ممکن است ناگهان بیدار شوی و ببینی که روز قیامت فرا رسیده است. یا چشمانت را ببندی و بپرسی: «ای الله، چه اتفاقی افتاده است؟» همه این چیزها حقیقت دارند. اکنون حقیقت آشکار شده است. همه چیز اکنون روشن شده است. حالا تو می‌خواهی کاری انجام دهی. اما نه، خیلی دیر شده است و انسان با اندوهی عمیق پشیمان می‌شود. اما این پشیمانی دیگر فایده‌ای ندارد. کسی که نیکی کرده است، خواهد گفت: «کاش بیشتر انجام می‌دادم.» کسی که هیچ کاری نکرده است، خواهد گفت: «کاش چیزی انجام داده بودم.» و کافرانی که خواهند گفت، «آنچه این مردم می‌گفتند، واقعاً درست بود.» اما در آن زمان، زمانی که می‌گویند: «بگذار کاری انجام دهم»، خیلی دیر شده است. نمی‌توانند دیگر. این فرصت گذشته، گذشته است! زندگی گذشته است. زندگی ایست نمی‌کند. چه چیزی در زندگی اهمیت دارد؟ چه چیزی برای مردم در زندگی ارزش دارد؟ آنچه که برای آخرت انجام داده‌اند! انسان باید از الله برای آنچه که نتوانسته انجام دهد، طلب بخشش، رحمت و عنایت کند. این همان چیزی است که باید انجام داد. اما مردم این زمان به دلیل غرورشان به چنین موضوعاتی توجهی نمی‌کنند. مغرورتر از شیطان شده‌اند. حتی شیطان الله را به رسمیت می‌شناسد. اما این مردم الله را به رسمیت نمی‌شناسند. آن‌ها الله را قبول ندارند. آنها در غفلت و فریب زندگی می‌کنند. وقتی چشمانشان را می‌بندند، ناگهان همه چیز را روشن می‌بینند. اما آن زمان دیگر خیلی دیر است. هیچ چیز دیگر فایده‌ای ندارد. خداوند ما را محافظت کند. اجازه ندهید ما غافل باشیم. یک انسان غافل گمراه است. یک مسلمان باید هوشیار باشد، گفته می‌شود. گفته می‌شود که ترک، مسلمان باید هوشیار باشد، اما هوشیاری واقعی به معنی اطاعت از الله است. در غیر این صورت، هوشیاری که فقط برای دنیای مادی است، فایده‌ای کم دارد. بسیاری از روباه‌ها و حیله‌گران وجود دارند. چه هوشیار باشی چه غافل، آن‌ها به هر حال تو را خواهند دزدید. این مهم نیست! مهم این است: که آنها آخرت تو را ندزدند. آخرت خود را بیمه کن. هنگامی که برای همیشه چشمان خود را می‌بندی، مهم این است که لطف و رحمت الله را به دست آوری. خداوند ما را از غفلت حفظ کند. خدا و پیامبر در قلب‌های ما باشند. اجازه ندهید ما در غفلت زندگی کنیم.

بسم الله الرحمن الرحيم يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ تُوبُوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ تَوْبَةًۭ نَّصُوحًا (66:8) صدَقَ الله العظيم الله ما را ترغیب می‌کند که برای گناهانمان توبه کنیم. توبه کسی که پشیمان است، پذیرفته خواهد شد. الله گناهان کسانی که با اخلاص توبه می‌کنند را می‌بخشد. دروازه بخشش الله همیشه باز است. تا نزدیک روز قیامت باز خواهد ماند. در روز قیامت این دروازه بسته خواهد شد و هیچ توبه‌ای پذیرفته بیشتر نخواهد بود. اکنون زمانی است که دروازه توبه الله همیشه باز است. انسان می‌تواند با طلب بخشش از اشتباهات و گناهان خود رهایی یابد. آنگاه او سبک شده و رهایی خواهد یافت. بار گناه سنگین است. انسانی که گناه می‌کند، شاید بار آن را حس نکند، اما بار گناه واقعی است. گناهان وزن دارند. اغلب نمی‌دانیم که واقعاً چقدر این بار سنگین است. بار گناه بسیار سنگین است. پس از عبور بنی‌اسرائیل از کوه سینا، موسی (علیه السلام) در کوه طور باقی ماند تا با الله صحبت کند و وحی او را دریافت کند. وقتی او بازگشت، دریافت که جماعتش در غیاب او، به واسطه فردی منحرف، شروع به پرستش گوساله طلایی کرده‌اند. این فرد گوساله طلایی ساخت و آنها را به پرستش آن واداشت. آنها برای اشتباهاتشان طلب بخشش کردند. در آن زمان به آسانی امروز امکان بخشش نبوده است. در بین بنی‌اسرائیل، انسان باید می‌مرد تا بخشش بیابد. یعنی کسی که گناهی مرتکب شده بود، باید کشته می‌شد تا بخشیده شود. گناهکار باید خودش را قربانی می‌کرد تا بخشیده شود. سر او باید از تن جدا می‌شد. به نحوی دیگر امکان بخشش نبود. الله گفت: "من شما را با این شرط می‌بخشم." آنها پذیرفتند، حتی اگر برای یافتن بخشش کشته می‌شدند. زیرا یک پیامبر در بین آنها بود. آنها گفتند: "اگر ما گناهانمان را بپذیریم و بخشیده شویم، پس ترجیح می‌دهیم بمیریم." "بگذارید سرمان را قطع کنند، تا زمانیکه بخشش یابیم," آنها گفتند. به سادگی گفتن "استغفرالله" و یافتن بخشش مانند امروز نبود. به واسطه شفاعت پیامبر (صلی الله علیه و آله)، الله به ما این امکان را داده که به آسانی توبه کنیم. در آن روز شروع کردند به کشتن کسانی که گناه کرده بودند. در آن روز هفتاد هزار نفر از بنی‌اسرائیل را کشتند. "این کافی است," آنها گفتند, "اینها بخشیده شدند." سپس الله به موسی گفت: "هفتاد نفر را به کوه طور بیاور، زیرا داوری هنوز کامل نشده است." وقتی آنها به آنجا رسیدند، کوه بر فراز آنها قرار گرفت و تهدید کرد که آنها را خرد می‌کند. موسی به الله دعا کرد و گفت: "ما گناهی نکرده‌ایم." "آیا بخاطر گناهان دیگران، ما باید خرد شویم؟" "ما گناهی نداریم," و بدین ترتیب الله آنها را بخشید. وزن این کوه نمادی از بار گناهان ماست. چقدر سنگین هستند. انسان اغلب آن را حس نمی‌کند. او اندک پشیمانی برای گناهانش احساس می‌کند، زیرا بلافاصله مجازات را نمی‌بیند. ما به راحتی بخشیده می‌شویم. هرچند خداوند بخشش را برای ما آسان کرده است، بسیاری از مردم همچنان نمی‌خواهند آن را انجام دهند. آنها فقط آن را نمی‌کنند. "چه کرده‌ایم، گناه ما چیست؟" گناه تو این است که تابع خواسته‌های نفس و شیطان شده‌ای. از الله طلب بخشش کنیم! برای طلب بخشش دعا کن تا او تو را ببخشد. با الله مخالفت نکن. با الله مبارزه نکن. اگر چنین کنی، نه تو و نه تمام جهان و نه تمام کائنات نمی توانند تو را از قضاوت الله نجات دهند. بنابراین، سر خود را فرو بیاور واز الله طلب بخشش کن. برای او طلب بخشش کن تا از این بارها رها شوی. الله بسیار مهربان است که حتی گناهان تو را به کارهای خوب تبدیل می‌کند. اگر برای گناهانت طلب بخشش کنی، هم از گناه رها خواهی شد و هم پاداش خواهی گرفت. آیا چیزی زیباتر از این وجود دارد؟ اما انسان ناسپاس است. او ارزش آن را نمی‌داند. او خوبی را تشخیص نمی‌دهد. او کسی را که بدی می‌کند دوست دارد. و از کسی که خوبی می‌کند اجتناب می‌کند. باشد که الله ما را حفظ کند. باشد که ما را به تسلیم نفس خود نسپارد. باشد که الله ما و همه را بر راه راست نگه دارد. باشد که الله همه ما را ببخشد.

پیامبر، که درود و سلام بر او باد، در حدیثی چنین فرمودند: الحَيَاءُ مِنَ الإِيمَانِ حجب بخشی از ایمان است. وقتی که یک انسان حجب دارد، یعنی خجالت می‌کشد از خدا و از مردم، این نشانه‌ای از ایمان اوست. وقتی از پیامبر، که درود و سلام بر او باد، پرسیده شد: "آیا جبرائیل پس از تو باز هم نازل خواهد شد؟ آیا وحی پایان یافته است؟"، او پاسخ داد: او چند باری دیگر خواهد آمد. اما نه برای آوردن وحی جدید، بلکه برای بردن چیزی. یک بار خواهد آمد تا حجب را ببرد. در دنیا دیگر میان مردم حجب نخواهد بود. او این ویژگی خوب را از این دنیا خواهد برد. نتیجه این خواهد شد که مردم بی‌شرم خواهند شد. دیگر حجب وجود نخواهد داشت. و دقیقا این چیزی است که ما اکنون شاهد آن هستیم. حتی مردمی که هنوز حجب دارند، دیگر مثبت دیده نمی‌شوند. مردم به تمسخر می‌گیرند کسانی را که خجالتی هستند، متین‌اند و در گفتار ماهر نیستند. به خصوص دخترانی که خجالتی و ساکت‌اند، با چشم بد نگاه می‌شوند. حجب دیگر به عنوان یک ویژگی ارزشمند دیده نمی‌شود. چرا؟ حجب از این دنیا برداشته شده است. اکنون مردم فکر می‌کنند که حجب چیزی بد است. وقتی کسی را می‌بینند که خجالت می‌کشد، فوری به او می‌گویند که باید به دکتر برود. باید دارو مصرف کند و دوباره سالم شود. می‌گویند حجب چیز بدی است و باید از خجالت کشیدن دست بردارند. زمانه ما اینگونه شده است. بیشتر از این هم، هر نوع کار ناشایستی را انجام می‌دهند. و بجای اینکه خجالت بکشند، با افتخار از آن صحبت می‌کنند. "من اینقدر بی‌شرم هستم، من اینقدر گستاخ هستم"، با افتخار می‌گویند. می‌گویند هیچ‌کس نمی‌تواند به آنها آسیب برساند. وقتی به آنها می‌گویی، "تو چه کار می‌کنی؟ خجالت نمی‌کشی؟"، فوری به تو حمله می‌کنند. می‌گویند که تو داری در امورشان دخالت می‌کنی. فوری تلاش می‌کنند تا تو را بی‌آبرو کنند. شیطان خود را می‌فرستند تا تو را تحقیر کنند. در برخی کشورها حتی ممکن است به زندان بیفتی. می‌خواهند مردم با حجب را علناً تحقیر کنند. "این شخص حجب دارد و انسان محترمی است، این خوب نیست!"، می‌گویند. او در مقابل ما است، ما که بی‌شرم و ناشایست هستیم. ما او را نابود خواهیم کرد. این واقعیت غم‌انگیز انسان‌ها در این زمان است. حتی نسل ما، چه برسد به انسان‌های از زمان‌های پیشین، هرگز این را باورنمی‌کردند: که آن چنان پیش برود که چنین شود، هیچ‌کس باور نمی‌کرد. در چنین بدخلقی‌هایی گذشته انسان‌ها خجالت می‌کشیدند. آنها نمی‌خواستند که کسی بفهمد. اما اکنون می‌خواهند آن را با همه به اشتراک بگذارند، برای دنیا اعلام کنند. می‌خواهند که همه مانند آنها شوند. اما این چیزهایی هستند که خداوند آنها را تایید نمی‌کند و دوست ندارد. چیزی که خدا دوست ندارد، هرگز نمی‌تواند خوب باشد. چیزی که خدا دوست دارد، برای انسان خوب است و همه نوع زیبایی را با خود می‌آورد. چیزی که خدا دوست ندارد، همه نوع بدی، زشتی و نفرت را با خود می‌آورد. خدا ما را حفظ کند. خدا مسلمانان و همه انسان‌ها را از چنین وضعیتی حفظ کند. چون چنین وضعیتی برای انسانیت شایسته نیست. خداوند، متعال انسان را زیبا آفریده است. او انسان را کامل آفریده است. او انسان را آفریده است تا او را بالا ببرد. اما در زمانه ما انسان‌ها تلاش می‌کنند خود را پست کنند. "هرچه پست‌تر شوم، راضی‌تر هستم»، می‌گویند. مولانا شیخ ناظم آنها را با موش‌های فاضلاب مقایسه می‌کردند. این حیوانات فاضلاب را دوست دارند. حتی در آن هم حکمت خداوند نهفته است. در همه چیز حکمتی وجود دارد. شاید این حیوانات در فاضلاب پرسه می‌زنند تا الگویی برای ما باشند. همه موش‌های فاضلاب را می‌شناسند. برای هیچ‌کس ناشناخته نیستند. حتی در فیلم‌ها هم ظاهر می‌شوند: شخصیت‌های اصلی در فاضلاب حفاری می‌کنند. ناگهان موش‌ها ظاهر می‌شوند، در فاضلاب فرو می‌روند و به سوی دیگر شنا می‌کنند. از سوی دیگر بیرون می‌آیند. برایشان مهم نیست که فاضلاب چقدر کثیف است. انسان‌ها نیز همین‌گونه شده‌اند. وقتی در کثافت می‌غلطند، خوشحالند. وقتی در پاکی‌اند، ناراضی‌اند. وقتی در عمق فاضلاب پرسه می‌زنند و در نفرت غرق می‌شوند، حالشان خوب است. راضی هستند. آنها می‌خواهند که دیگران هم در کثافت باشند. خوب، دیگران این را نمی‌خواهند. تو نمی‌توانی یک گربه پاک، یک خرگوش یا یک بره را با فاضلاب خوشحال کنی. آنها نمی‌خواهند در آن کثافات باشند. آنها موجودات پاکی هستند. فقط نجس‌ها می‌توانند در کثافات زندگی کنند. پاکان از کثافات دور می‌مانند. خدا ما را از کثافات دور نگه دارد و حفظ کند.

برای انسان همیشه ضروری است که یک معلم، کسی که به او آموزش دهد و راه را نشان دهد، داشته باشد‌. انسان در طول زمان یاد می‌گیرد‌. هنگامی که از معلمی یاد می‌گیری به جای اینکه به تنهایی یاد بگیری، بسیار سریع‌تر یاد می‌گیری‌. همچنین بسیار بیشتر یاد می‌گیری‌. برای هر چیزی یک روش وجود دارد‌. این روش ترجیحی یادگیری است: از معلم یاد بگیر‌. لازم است همه چیز را از افراد مربوطه یاد گرفت‌. وقتی می‌خواهی یک کار انجام دهی، باید در کنار استاد کار بایستی و از او یاد بگیری‌. اگر از او یاد بگیری، یک صنعتگر کامل خواهی شد‌. خودت یک معلم کامل خواهی شد‌. خودت یک استاد کامل خواهی بود‌. این یک قانون از سوی الله، قادر مطلق است‌. تنها کسانی که معلم انسانی ندارند پیامبران هستند‌. استاد آنها الله قادر مطلق است‌. آنها نیز به تنهایی یاد نگرفته‌اند‌. الله، قادر مطلق و معظم، آنها را آموزش می‌دهد‌. الله به پیامبران خود راه را نشان می‌دهد تا آنها آن را به جامعه خود آموزش دهند‌. کسانی که از آنها پیروی می‌کنند، یاران پیامبران یا کسانی که با آنها هستند، راهی را که از پیامبران آموخته‌اند ادامه می‌دهند‌. این دقیقاً مانند مسیر پیامبر ما، صلح بر او باد، است‌. مسیر پیامبر ما توسط یاران او و بعد از آنها توسط علما ادامه داده شده است‌. کسی که مسیر پیامبر ما را آموزش می‌دهد، باید خود نیز این مسیر را دنبال کند‌. علما واقعی، یاران مسیر، همه آنها از پیامبر ما پیروی می‌کردند‌. آنها در راه او قدم گذاشتند و راه او را ادامه دادند‌. "از یکی از آنها پیروی کنید و هدایت را پیدا خواهید کرد"، پیامبر ما صلح بر او باد در مورد یاران خود گفت‌. کسانی که بعد از آنها آمدند نیز به نوبه خود از پیشینیان خود پیروی کردند‌. اینگونه باید باشد‌. اما کسانی که این مسیر را قدردانی نمی‌کنند و راه دیگری را دنبال می‌کنند، گمراه می‌شوند‌. کسانی که مستقیماً با پیامبر مرتبط هستند، یعنی قدیسان، شیوخ، مسیر پیامبر را پس از یاران ادامه دادند‌. اینگونه است که مسیر پیامبر تا امروز به ما رسیده و ادامه دارد‌. در زمان حال افراد زیادی وجود دارند که نفاق می‌کارند‌. آنها می‌گویند: "این لازم نیست." آنها می‌گویند: "چنین چیزی وجود ندارد." به همین دلیل مردم سردرگم هستند، آنها به چیزهایی که در ایمان نیستند پیروی می‌کنند یا به افرادی گوش می‌دهند که از سنت و راه واجب پیامبر دست برداشته‌اند‌. اما راهی که پیامبر ما، صلح بر او باد، نشان داده است ماندگار است‌. او تا روز قیامت ادامه دارد‌. طریقت‌ها مستقیماً با پیامبر، صلح بر او باد، مرتبط هستند‌. از شیخ به شیخ تا پیامبر، صلح بر او باد، مرتبط هستند‌. چهل و یک طریقت وجود دارد‌. همه آنها با پیامبر، صلح بر او باد، مرتبط هستند‌. راه آنها هرگز تغییر نمی‌کند‌. البته کسانی هستند که از شیوخ تقلید می‌کنند، اما در حقیقت هیچ ارتباطی با طریقت ندارند و فقط تظاهر می‌کنند و می‌گویند: "من هم یک شیخ هستم." تعداد آنها بسیار بیشتر از شیوخ واقعی است‌. مردم به آنها باور دارند زیرا بهتر نمی‌دانند‌. اما چه می‌توان گفت؟ کسی که الله او را برکت دهد، به شخص درست برخورد می‌کند‌. بدون هدایت الله به شخص نادرست برخورد می‌کنید‌. کسانی که درست هستند چه کسانی هستند؟ ویژگی‌هایشان واضح است‌. ابتدا آنها از مسیر پیامبر، صلح بر او باد، پیروی می‌کنند و بزرگترین احترام را به او نشان می‌دهند‌. سپس چهار خلیفه‌ی راستین، اهل بیت و همه یاران را دوست دارند‌. امروزه افرادی هستند که ادعا می‌کنند در طریقت هستند، اما یاران پیامبر را قبول ندارند‌. آنها فقط برخی از صحابه را قبول دارند، اما دیگران را قبول ندارند‌. اینها نفاق‌کارند‌. آنها برای نمایش رفتار می‌کنند و فقط می‌خواهند به مردم خوش‌آیند باشند‌. آنها فکر می‌کنند: "اگر ما اینطور رفتار کنیم، تعداد بیشتری از شاگردان را جمع خواهیم کرد، افراد بیشتری را جذب خواهیم کرد." کسی که با چنین انگیزه‌هایی عمل می‌کند، هیچ ارتباطی با طریقت ندارد‌. این افراد با این رفتار هیچ ارتباطی با طریقت ندارند‌. به مردم بیشتر آسیب می‌رساند تا سود می‌بخشد‌. خداوند ما را حفظ کند‌. خداوند ما را از مسیر درست منحرف نکند‌. خداوند ما را با افراد درست ملاقات دهد!

بسم الله الرحمن الرحيم مِن شَرِّ ٱلْوَسْوَاسِ ٱلْخَنَّاسِ (114:4) صدق الله العظيم در این آیه مقدس، ما از الله قادر متعال پناه می‌جوییم از شر وسوسه‌های شیطان و جن‌ها. این بدان معناست که وسوسه‌ها کار شیطان هستند. وسوسه یا وسوسه‌«واسباسه» چیست؟ هنگامی که کاری را انجام می‌دهید، به ویژه هنگام انجام عبادات، همه چیز را مدام زیر سوال می‌بردید که آیا قبول شده یا نه و به این ترتیب مشکلاتی ایجاد می‌کنید. الله قادر متعال آن را برای شما آسان کرده است. او به شما فرمان داده آن را ساده کنید. انسان با نیرنگ شیطان تصور می‌کند که آنچه انجام داده قبول نشده و به این ترتیب وسوسه می‌شود. او به مشکل می‌افتد. او غمگین می‌شود. او خود را خراب می‌کند. و در نهایت چیزی به دست نمی‌آورد. وسوسه‌ها از شیطان می‌آید. الله قادر متعال به انسان فقط چیزهایی را تکلیف کرده که می‌توانند انجام دهند، و هیچ‌چیز بالاتر از آن. يَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا يَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا تسهیل ارائه دهید، سخت نکنید. اگر آن را دشوار کنید، مردم تا یک نقطه آن را انجام می‌دهند و سپس متوقف می‌شوند، زیرا فکر می‌کنند که همان کاری که انجام داده‌اند، قبول نشده است. سپس او آن را متوقف می‌کند. این دقیقاً همان چیزی است که شیطان می‌خواهد. سپس شیطان به آنچه می‌خواست، رسیده است. آنانی که امور را دشوار و غیرقابل انجام می‌سازند، گروه‌های شیطانی هستند که تظاهر به مسلمان بودن می‌کنند. آن‌ها طوری رفتار می‌کنند که گویی کار خوبی انجام می‌دهند، اما زندگی مردم را خراب می‌کنند. از دوستی و خویشاوندی چیزی باقی نمی‌ماند. همه به دشمنان تبدیل می‌شوند. چرا؟ به خاطر چیزهایی که در اسلام وجود ندارد، ولی آن‌ها به عنوان اسلامی نشان می‌دهند. آن‌ها مسلمانان پاک را گیج می‌کنند و آن‌ها را علیه دیگران و خودشان تحریک می‌کنند. انسانی که به آن‌ها وابسته می‌شود، خراب می‌شود. وسوسه‌ها به هیچ ترتیب خوب نیستند. بعضی مردم از وسوسه‌ها مانند بیماری رنج می‌برند. و این بدتر می‌شود. آن‌ها مسلمانان را ناپسند می‌کنند. آن‌ها اعمال مسلمانان را ناپسند می‌کنند. با این حال، الله قادر متعال است که همه چیز را قبول می‌کند. آن‌ها به جای الله نشسته و حکم می‌دهند. کسی که آن‌ها را دنبال کند، ناگزیر به این موارد بد گرفتار می‌شود. او به این موارد بد گرفتار می‌شود. و زندگی او خراب می‌شود. علاوه بر این، آن‌ها دشمنی بین مسلمانان را می‌کارند. الله ما را از شرّ آن‌ها محافظت کند. نیرنگ‌های شیطان بسیارند. او به صورت مستقیم به نزد تو نمی‌آید و به وضوح مانند یک کافر رفتار نمی‌کند. او به تو نزدیک می‌شود، طوری که گویی کار خوبی انجام می‌دهد، اما در این نیکی زهر است. او تو را با آن زهر می‌دهد و زندگی‌ات را خراب می‌کند. و تو هیچ چیز به دست نمی‌آوری. و هیچ پاداشی نخواهی گرفت. در مقابل، بر تو بار خواهد شد. هرگونه اتلاف حداقلی وقت، آب و تلاش در دیدگاه الله به زیان می‌شود. آن‌ها به عنوان اتلاف نوشته می‌شوند. اگر وضو یا نماز خود را با کمی نواقص انجام دهید، الله بخشنده است و تو را برای هر قطره آبی که برای وضو استفاده کرده‌ای، پاداش می‌دهد، علی‌رغم نواقص. اما اگر به خود بقبولانی که کافی نیست یا از سوی الله قبول نمی‌شود، هر قطره‌ای به تو بعنوان اتلاف نوشته می‌شود. الله ما را حفظ کند. الله ما را از شر این مردم محافظت کند. اسلام یک دین سادگی است. به کسانی که می‌گویند، سخت است یا اعمال‌تان قبول نمی‌شود، گوش ندهید. آن را با بهترین توان‌تان انجام دهید. و به آنانی که نمازتان را قبول نمی‌کنند، بگویید: خوب، من هم قبول نمی‌کنم، اما الله آن را قبول می‌کند. به آن‌ها بگویید: الله آن را قبول می‌کند. الله قبول می‌کند. الله به جزئیات توجه نمی‌کند. الله به نیت شما پاداش می‌دهد. الله قادر متعال بر حسب نیت پاداش می‌دهد، بنابراین امیدواریم بهترین را. افرادی با وسوسه‌ها می‌گویند: الله از ما ناراضی خواهد شد. الله ما را عذاب خواهد کرد. الله اعمال ما را قبول نخواهد کرد. بنابراین باید دوباره آن را انجام دهیم. پیامبر محمد، صلح و رحمت الله بر او، گفت که مردم الله را همان‌گونه خواهند یافت که درباره او فکر می‌کنند. ما فکر می‌کنیم که الله ما را می‌بخشد و بر ما رحمت می‌کند. او اعمال‌مان را علیرغم نقص‌هایشان قبول خواهد کرد. بنابراین هیچ دلیلی برای ترس وجود ندارد. هیچ دلیلی برای پیروی کردن از راه وسوسه‌های شیطان نیست. الله همه ما را حفظ کند.

براساس حکمت خداوند، نفس انسان ناسپاس است و هیچ ارزشی را درک نمی‌کند. نفس نمی‌خواهد خالق خود را به رسمیت بشناسد، ادعا می‌کند که همه چیز خود به خود اتفاق می‌افتد و هیچ سپاسگزاری یا احساس مسئولیتی نشان نمی‌دهد. طبیعت انسانی اینگونه است. انسان در ابتدا در حالتی خام و ناپخته است. اما وقتی خدا این انسان را تربیت می‌کند، به او خصایل نیکو می‌بخشد و او را به راه راست هدایت می‌کند، او هم در این دنیا و هم در آخرت به‌طور عظیمی از آن سود می‌برد. این سود به خود انسان برمی‌گردد. خداوند کسی است که می‌بخشد. بخشنده به کسی نیاز ندارد. خداوند بخشنده است. او می‌بخشد بدون اینکه چیزی انتظار داشته باشد. وَمَا خَلَقْتُ ٱلْجِنَّ وَٱلْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ مَآ أُرِيدُ مِنْهُم مِّن رِّزْقٍۢ وَمَآ أُرِيدُ أَن يُطْعِمُونِ (51:56-57) خداوند می‌گوید که او انسان‌ها و جن را خلق کرده تا به او خدمت کنند و کارهای خوب انجام دهند. او از آنها نه تأمین معاش و نه غذا می‌خواهد. خداوند هیچ نیازی ندارد. خداوند به چیزی نیاز ندارد. یکی از صفاتش این است که هیچ نیازمندی ندارد. مردم باید شکرگزار باشند. برای شناختن ارزش نعمت‌هایش، خداوند در قرآن کریم بسیاری از مثال‌ها را نشان داده است. مکانی به نام سبا در یمن وجود دارد. آنجا وفور فراوان از همه چیز داشت. غذا، نوشیدنی، میوه‌جات، سبزیجات -- همه چیز فراوان بود. اما آنها علیه خدا شدند. آنها او را انکار کردند. آنها کافر شدند. پس خداوند بر آنها خشم گین شد. خدا از آنها ناراضی بود. او زندگی راحتشان را به ترس، گرسنگی و فلاکت تبدیل کرد. چون آنها ارزش نعمت‌ها را نمی‌دانستند. آنها نعمت‌ها را تکریم نکردند. آنها همه چیز را مسلم می‌پنداشتند و فکر می‌کردند همیشه اینگونه خواهد ماند. اما وقتی که نعمت‌ها را فهم نکنید، از دست داده می‌شوند، می‌گوید پیامبر والا، صلح بر او باشد. در یک حدیث آمده است که پیامبر، صلح بر او باشد، در خانه عایشه والا یک خرده نان کوچکی را دید. پیامبر، صلح بر او باشد، خرد نان را برداشت، غبار آن را دمید و آن را با دهان مبارکش خورد. این حدیث درس ارزنده‌ای به ما می‌دهد. پیامبر ما، صلح بر او باشد، به ما نشان داده است که چگونه باید عمل کنیم. او همچنین حکمت پشت این کار را توضیح داد: توجه داشته باشید که قدر نعمت‌ها را بشناسید، گفت او. وقتی که یک نعمت از دست رفت، برگرداندن آن سخت است. یک نعمت، ثروت یا ارزش‌های دیگر نادر و گرانبها هستند. وقتی که آنها یک بار از دست می‌روند، بازگرفتن آنها دشوار است. بنابراین، وقتی که قدر نعمت را بشناسید، به شما می‌ماند. اگر این کار را نکنید، تمام عمر خود را دنبال آن خواهید دوید. بسیاری از افراد ثروتمند وجود دارند. آنها ثروت خود را هدر دادند، با این باور که همیشه باقی می‌ماند. آنها ارزش نعمت‌ها را نمی‌شناختند. آنها نعمت‌ها را تکریم نکردند. آنها با نعمت‌ها به گونه‌ای درست رفتار نکردند. آنها آن را از دست دادند. این انسان زمانی ثروتمند بود. زمانی ثروتمند، و حالا؟ حالا چه می‌کنی؟ دنبال یک کار تجاری می‌دوم. اگر این کار موفق شود، دوباره پول زیادی به دست خواهم آورد. خوب، موفق باشید! اما شما موفق نخواهید شد. خداوند به شما یک بار داد. شما ارزش آن را به جا نیآوردید. شما آن را از دست دادید و بازگرفتن آن دشوار خواهد بود. این راز بزرگ موفقیت در زندگی است که پیامبر ما، صلح بر او باشد، به ما گفته است. به نعمت‌ها توجه کنید، آنها را از دست ندهید. نیاکان ما گفتند: "منتظر نباش تا چاه خشک شود." تا آنجا که می‌توانید از چاه جمع‌آوری کنید. چیزی را به تأخیر نینداز. نگویید، بعداً جمع‌آوری خواهم کرد. هر چه بیشتر جمع‌آوری کنید، بیشتر جاری می‌شود. اگر جمع‌آوری نکنید، خشک می‌شود. بنابراین مهم است که ارزش نعمت‌ها را بشناسید. می‌بینیم که دنیا چگونه است. اینهمه وفور وجود داشت، اما چون کسی ارزش آن را نمی‌شناخت، اکنون همه برای بقا مبارزه می‌کنند و مشکلات زیادی دارند. چرا این اتفاق می‌افتد؟ همانطور که پیامبر ما، صلح بر او باشد، گفت: این اتفاق می‌افتد چون ما ارزش نعمت‌ها را نمی‌شناسیم و آنها را از دست می‌دهیم. باش که خداوند ما را جزو کسانی قرار دهد که ارزش نعمت‌ها را می‌شناسند. کسی که ارزش نعمت‌ها را می‌شناسد، ارزش بخشنده را هم می‌شناسد. نعمت ارزشمند است. خالق نعمت ارزشمند است، با ارزش‌ترین. بنابراین باید قدردانی نشان دهیم. باش که خداوند ما را جزو کسانی قرار دهد که ارزش نعمت‌ها را می‌شناسند.

بسم الله الرحمن الرحيم رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِۦ صدق الله العظيم از الله، متعال، می‌خواهیم که ما را از بارهای سنگین حفظ کند. امید است الله ما را یاری دهد و بارهایی بر دوش ما نگذارد که نتوانیم آن‌ها را تحمل کنیم. این شگفتی به پیامبر گرامی، سلام بر او، در شب معراج از سوی الله، متعال، نازل شد. در این آیه الله، متعال، بیان می‌کند که او باری بر دوش انسان نمی‌گذارد مگر آن‌چه که بتواند تحمل کند. تعهداتی که الله بر انسان‌ها مقرر کرده است، عبادات و اعمال نیکو هستند. انسان باید این‌ها را در طول زندگی اجرا کند. انسان بدون هدف به این دنیا نیامده است. تعهداتی که الله، متعال، بر انسان‌ها مقرر کرده است، از حکمت پیش‌بینی شده‌اش برای انسان‌ها قابل تحمل ساخته شده‌اند. او عبادات و اعمال نیکو را به عنوان وظایف بر دوش انسان‌ها نهاده است. انسان باید آن‌ها را انجام دهد. لازم نیست که بیشتر از آن چیزی انجام دهد. اگر انسان بتواند کار اضافی انجام دهد، وجود دارد و خوب است، اما این‌ها وظایف الزامی از سوی الله نیستند. کسی که چیزی خارج از دستورات الله انجام دهد، از اراده خود عمل می‌کند. حتی اگر عملی نیکوی اختیاری باشد، انسان باید به میزان تحمل خود توجه کند و تنها به اندازه‌ای انجام دهد که می‌تواند. انسان موظف به انجام چیزی که نمی‌تواند نیست. الله، متعال، باری غیر قابل تحمل بر دوش انسان نمی‌گذارد. آن‌چه که انسان باید تحمل کند، فقط به میزان قابل تحمل بر او نهاد خواهد شد. اگر او صبور باشد، پاداش خواهد یافت. اگر او عجول باشد، هر چند که به اندازه یک صبر کننده نباشد، ولیکن همچنان اگر ایمانی داشته باشد، پاداش خواهد یافت. پس پاداش او کمتر خواهد بود. اگر او به الله، متعال، ایمان نداشته باشد، هیچ چیزی دریافت نخواهد کرد. بی هوده! او در این دنیا و همچنین در آخرت سختی می‌کشد. باید دستورات الله را پیروی کرد. تا جایی که توان داریم، خداوند به ما یاری رساند. و چیزی که نتوانیم انجام دهیم، خداوند ما را ببخشد. وقتی که از خداوند طلب بخشش می‌کنیم و از او درخواست رحمت می‌کنیم، باید بدانیم که رحمت خداوند به مانند دریایی بیکران است. این رحمت بی اندازه هیچ تفاوتی میان کوچک یا بزرگ قائل نمی‌شود. پس از آن‌که انسان توبه کند، الله، متعال، می‌پذیرد. برخی از افراد شکایت می‌کنند که نمی‌توانند زیاد تحمل کنند. اما اغلب می‌بینیم که دنیا آن گونه نیست که انسان می‌خواهد. بسیاری از مشکلات وجود دارد. از زمان آدم، سلام بر او، مشکلات وجود داشته است. در امور این دنیا هیچ آرامشی یا آسایشی نمی‌یابی. از لحاظ ظاهری مشکلات همیشگی هستند. اما از نظر معنوی انسان با این مشکلات سود بزرگی می‌برد. امور این دنیا دشوار هستند. اما اگر از آن‌چه که الله، متعال، به تو داده راضی باشی، از آن سود خواهی برد. ما از الله درخواست می‌کنیم که بارهای غیر قابل تحمل بر دوش ما نگذارد. الله، متعال، رحیم است. با این دعا در این دنیا بدون مشکلات زندگی خواهی کرد و در آخرت نیز به رفاه خواهی رسید. این دعا مستجاب خواهد شد. در این هیچ شکی نیست. خوب و شایسته است که بدانیم همه چیز دلیلی دارد و همیشه از الله طلب آرامش کنیم. خداوند ما همه را حفظ کند. او بر ما بارهای غیر قابل تحمل قرار ندهد. خداوند ما را حفظ کند. چیزهای زیادی دشوار هستند. خداوند ما را پاس بدارد.

بسم الله الرحمن الرحيم مِّنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌۭ صَدَقُوا۟ مَا عَـٰهَدُوا۟ ٱللَّهَ عَلَيْهِ (33:23) صدق الله العظيم الله مؤمنانی را که به کلام خود پایبند هستند، می‌ستاید. وفای به عهد، یکی از فضائل مؤمنان است. وقتی به کسی وعده‌ای می‌دهید، باید به آن عمل کنید؛ این ویژگی مؤمنان واقعی است. رعایت وعده‌ها یکی از فضائل مؤمنان است. رسول الله، صلّی الله علیه و آله و سلم، درباره‌ی مؤمنان فرمود: وقتی سخن می‌گوید، حق می‌گوید. وقتی وعده می‌دهد، به آن عمل می‌کند. وقتی چیزی به او سپرده می‌شود، با دقت آن را نگه‌داری می‌کند. این‌ها ویژگی‌های یک مؤمن هستند. مؤمنان باید این فضائل را دارا باشند. البته همه‌ی مسلمانان باید این گونه عمل کنند، ولی مؤمنان باید به ویژه در این موارد دقت داشته باشند. مؤمنان چه کسانی هستند؟ کسانی که از راه رسول الله، صلّی الله علیه و آله و سلم، پیروی می‌کنند و می‌خواهند به او نزدیک‌تر شوند؛ و کسانی که از طریقت پیروی می‌کنند، باید به ویژه این ویژگی‌ها را تقویت کنند. تحت هیچ شرایطی نباید کلام خود را بشکنید. وفای به عهد، ویژگی اساسی مؤمنان است. کسی که ادعا می‌کند از طریقت پیروی می‌کند، اما دروغ می‌گوید، به وعده‌های خود عمل نمی‌کند و خیانت می‌کند، واقعاً از طریقت پیروی نمی‌کند. این فرد به طریقت تعلق ندارد، بلکه ویژگی‌های یک منافق را نشان می‌دهد. رسول الله، صلّی الله علیه و آله و سلم، فرمود که منافق سه ویژگی دارد: وقتی سخن می‌گوید، دروغ می‌گوید. وقتی وعده‌ای می‌دهد، به آن عمل نمی‌کند. وقتی چیزی به او سپرده می‌شود، آن را برنمی‌گرداند. دو نوع انسان وجود دارد. یا تو یک منافق هستی، یا یک مؤمن. فقط این دو وجود دارند. بنابراین، مهم است که به وعده‌های خود پایبند باشید. در همه‌ی جهات. مردم به شما اعتماد می‌کنند و به شما کمک می‌کنند. اگر خیانت کنید، مردم را هم در وضعیتی قرار می‌دهید که به عنوان دروغگو شناخته شوند. آنها را در تنگنا قرار می‌دهید. زیرا آنان شما را به عنوان یک فرد محترم می‌پندارند و به شما کمک می‌کنند، تلاش می‌کنند به شما خوبی کنند. اگر بعداً به وعده‌های خود عمل نکنید، دروغ بگویید و هرگونه خیانتی را انجام دهید، نه تنها مؤمن نیستید، بلکه مستقیماً ویژگی‌های یک منافق را نشان می‌دهید. بعداً شما، الله ما را حفظ کند، به یک منافق کامل تبدیل خواهید شد. منافقان در پایین‌ترین مرحله‌ی دوزخ قرار دارند. فِى ٱلدَّرْكِ ٱلْأَسْفَلِ مِنَ ٱلنَّارِ (4:145) پایین‌ترین مرحله‌ی جهنم. جهنم هم درجاتی دارد. هر چه پایین‌تر بیفتید، بدتر می‌شود. بدتر می‌شود. بنابراین دروغ نگو. وعده‌های نادرست نده. خیانت نکن. آنچه به تو سپرده شده را حفظ کن. پیروان طریقت باید به ویژه به این مسئله توجه داشته باشند. مردم به پیروان طریقت اعتماد دارند. "این فرد یک مسلمان خوب است، یک پیرو طریقت است، به او می‌توان اعتماد کرد." مردم درباره‌ی پیروان طریقت چنین فکر می‌کنند. اگر به وعده‌های خود عمل نکنی و آنچه به تو سپرده شده را احترام نکنی، تو نه تنها به طریقت، بلکه به رسول و الله خیانت کرده‌ای و مردم را فریب داده‌ای. الله ما را حفظ کند. الله ما را از شر نفس و چنین موقعیت‌هایی محافظت کند. امروز بسیاری از مردم فکر می‌کنند که با فریب دیگران هوشمندانه عمل می‌کنند. این هوشمندی نیست، بلکه حماقت است. بیشتر ضرر خواهند کرد تا فایده. چیزهایی که با این روش به دست می‌آیند، برکت ندارند. این سود نامشروع در آخرت باری بر دوش تو خواهد بود که باید حساب پس بدهی و مجازات خواهی شد. الله ما را حفظ کند.

بسم الله الرحمن الرحيم رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِۦ صدق الله العظيم از الله، متعال، می‌خواهیم که ما را از بارهای سنگین حفظ کند. امید است الله ما را یاری دهد و بارهایی بر دوش ما نگذارد که نتوانیم آن‌ها را تحمل کنیم. این شگفتی به پیامبر گرامی، سلام بر او، در شب معراج از سوی الله، متعال، نازل شد. در این آیه الله، متعال، بیان می‌کند که او باری بر دوش انسان نمی‌گذارد مگر آن‌چه که بتواند تحمل کند. تعهداتی که الله بر انسان‌ها مقرر کرده است، عبادات و اعمال نیکو هستند. انسان باید این‌ها را در طول زندگی اجرا کند. انسان بدون هدف به این دنیا نیامده است. تعهداتی که الله، متعال، بر انسان‌ها مقرر کرده است، از حکمت پیش‌بینی شده‌اش برای انسان‌ها قابل تحمل ساخته شده‌اند. او عبادات و اعمال نیکو را به عنوان وظایف بر دوش انسان‌ها نهاده است. انسان باید آن‌ها را انجام دهد. لازم نیست که بیشتر از آن چیزی انجام دهد. اگر انسان بتواند کار اضافی انجام دهد، وجود دارد و خوب است، اما این‌ها وظایف الزامی از سوی الله نیستند. کسی که چیزی خارج از دستورات الله انجام دهد، از اراده خود عمل می‌کند. حتی اگر عملی نیکوی اختیاری باشد، انسان باید به میزان تحمل خود توجه کند و تنها به اندازه‌ای انجام دهد که می‌تواند. انسان موظف به انجام چیزی که نمی‌تواند نیست. الله، متعال، باری غیر قابل تحمل بر دوش انسان نمی‌گذارد. آن‌چه که انسان باید تحمل کند، فقط به میزان قابل تحمل بر او نهاد خواهد شد. اگر او صبور باشد، پاداش خواهد یافت. اگر او عجول باشد، هر چند که به اندازه یک صبر کننده نباشد، ولیکن همچنان اگر ایمانی داشته باشد، پاداش خواهد یافت. پس پاداش او کمتر خواهد بود. اگر او به الله، متعال، ایمان نداشته باشد، هیچ چیزی دریافت نخواهد کرد. بی هوده! او در این دنیا و همچنین در آخرت سختی می‌کشد. باید دستورات الله را پیروی کرد. تا جایی که توان داریم، خداوند به ما یاری رساند. و چیزی که نتوانیم انجام دهیم، خداوند ما را ببخشد. وقتی که از خداوند طلب بخشش می‌کنیم و از او درخواست رحمت می‌کنیم، باید بدانیم که رحمت خداوند به مانند دریایی بیکران است. این رحمت بی اندازه هیچ تفاوتی میان کوچک یا بزرگ قائل نمی‌شود. پس از آن‌که انسان توبه کند، الله، متعال، می‌پذیرد. برخی از افراد شکایت می‌کنند که نمی‌توانند زیاد تحمل کنند. اما اغلب می‌بینیم که دنیا آن گونه نیست که انسان می‌خواهد. بسیاری از مشکلات وجود دارد. از زمان آدم، سلام بر او، مشکلات وجود داشته است. در امور این دنیا هیچ آرامشی یا آسایشی نمی‌یابی. از لحاظ ظاهری مشکلات همیشگی هستند. اما از نظر معنوی انسان با این مشکلات سود بزرگی می‌برد. امور این دنیا دشوار هستند. اما اگر از آن‌چه که الله، متعال، به تو داده راضی باشی، از آن سود خواهی برد. ما از الله درخواست می‌کنیم که بارهای غیر قابل تحمل بر دوش ما نگذارد. الله، متعال، رحیم است. با این دعا در این دنیا بدون مشکلات زندگی خواهی کرد و در آخرت نیز به رفاه خواهی رسید. این دعا مستجاب خواهد شد. در این هیچ شکی نیست. خوب و شایسته است که بدانیم همه چیز دلیلی دارد و همیشه از الله طلب آرامش کنیم. خداوند ما همه را حفظ کند. او بر ما بارهای غیر قابل تحمل قرار ندهد. خداوند ما را حفظ کند. چیزهای زیادی دشوار هستند. خداوند ما را پاس بدارد.

بسم الله الرحمن الرحيم وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِىٓ ءَادَمَ (17:70) صدق الله العظيم الله انسان را به عنوان شریف‌ترین مخلوق آفرید و به آن‌ها لطف خود را ارزانی داشت: او برای اینکه آن‌ها را به سمت هر نوع کار خوبی هدایت کند، پیامبرانی فرستاد. یعنی، او به آن‌ها نشان داد که چه باید بکنند: هنگامی که الله انسان را آفرید، نخستین چیزی که وجود داشت، روح انسان بود: طبیعت روح را فقط الله می‌داند: روح چیست؟ این را فقط الله می‌داند: قُلِ ٱلرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّى (17:85) الله می‌گوید: من فقط روح را می‌شناسم: به کسی که ادعا می‌کند می‌داند روح چیست، گوش ندهید: به چنین افرادی نزدیک نشوید: آنها فقط شما را گیج می‌کنند: آنها ایمان شما را تضعیف می‌کنند: بنابراین از افرادی که درباره چنین موضوعاتی صحبت می‌کنند، دوری کنید: اجتماع کسانی که درباره چنین موضوعاتی صحبت می‌کنند را پرهیز کنید: موضوعاتی وجود دارد که می‌توان درباره آن‌ها صحبت کرد: انسان می‌تواند درباره چیزهای مختلف صحبت کند: اما روح موضوعی است که انسان را پشت سر می‌گذارد. از آن دوری کنید: از این موضوع دوری کنید: الله در انسان همچنین خود (نفس) را نیز آفرید: به نفس، الله وجدان و صفت رحمت را بخشیده است: انسانی که وجدان دارد، به نفس خود گوش نمی‌دهد: نفس می‌تواند هر راهی را در پیش بگیرد: می‌تواند هم راه‌های خوب و هم راه‌های بد را انتخاب کند: اما وجدان بخش خوب انسان است: آن کارهای خوب را نشان می‌دهد و مردم را به انجام کارهای خوب وادار می‌کند: وجدان در انسان‌هایی که به الله ایمان دارند، قوی‌تر است: وجدان واقعی و رحمت در افراد مؤمن یافت می‌شود: حتی اگر افراد دیگر نیز وجدان داشته باشند، وجدان در کسانی که ترس از خدا دارند، قوی‌تر است: اگر می‌خواهید فردی با وجدان باشید، باید بدانید، که انسانی با وجدان خدا را می‌ترسد: آیا آنچه می‌کنم خوب است یا بد؟ آیا آنچه به این شخص آسیب می‌زنم، با وجدان من سازگار است؟ آیا من با وجدان خود در صلح هستم؟ وجدان می‌پرسد: «اگر من به این شخص ضرر برسانم، چه خواهد شد؟» و از انجام اعمال بد جلوگیری می‌کند: می‌گوید: ظلم و ستم نکن: این شخص را فریب نده، به او آسیبی نرسان: این شخص را بدنام نکن: به هیچ انسان یا حیوانی ظلم نکن، به آن‌ها کمک کن: اگر نمی‌توانی کمک کنی، حداقل به آن‌ها آسیبی نرسان: وجدان انسان را از اعمال بد باز می‌دارد: وجدان نفس را به تدریج به انجام کارهای خوب عادت می‌دهد: وجدان نفس را به مهربانی و انتخاب راه درست هدایت می‌کند: وجدان در افرادی است که دستورات اسلام را رعایت می‌کنند: افرادی که ایمان ندارند و به دستورات الله توجه نمی‌کنند، به ندرت دارای وجدان قوی هستند: الله هر کسی را با وجدان آفرید: کسی که به وجدان خود گوش می‌دهد و از آن پیروی می‌کند، در نهایت نیز هدایت را پیدا می‌کند: افرادی با وجدان اغلب حقیقت را می‌بینند، به حقیقت ایمان دارند و در نهایت هدایت را پیدا می‌کنند و از راه الله پیروی می‌کنند: داشتن وجدان برای انسان یک نعمت بزرگ است: این یک فضیلت بزرگ است: فرد با وجدان نیز در میان دیگران محبوب است: او محترم است: از طرف دیگر، مردم از کسی که بی‌رحم، بی‌وجدان و غیر اخلاقی قلمداد می‌شود، دوری می‌گزینند: آن‌ها از کسی که به نفس و شیطان پیروی می‌کند، می‌گریزند: صفاتی چون وجدان و رحمت انسان را ارتقاء می‌دهند: آن‌ها اعتبار فرد را افزایش می‌دهند: آنها فرد را نزد الله محبوب می‌کنند: اگر الله کسی را دوست داشته باشد، همه او را محترم می‌شمارند و دوستش دارند: از طرف دیگر، هیچکس فردی را که الله دوست ندارد، دوست ندارد: حتی اگر به نظر می‌رسد که آنها دوست داشته می‌شوند، این تنها از روی خودخواهی است: در غیر این صورت، هیچ‌کس واقعاً به آن‌ها احترام نخواهد گذاشت: امروزه بسیاری از این افراد در دنیا وجود دارند: بسیاری از افراد فکر می‌کنند که دوست داشته می‌شوند: آن‌ها دارایی و ثروت دارند، ثروتمند هستند: اما در حقیقت مردم به آن‌ها توجه نمی‌کنند بلکه به دارایی آن‌ها توجه دارند: آن‌ها به خود فرد احترام نمی‌گذارند: اگر آنها پول نداشتند، هیچکس به آن‌ها احترام نمی‌گذاشت: هیچکس به آن‌ها توجه نمی‌کرد: ممکن است الله ما را حفظ کند: ممکن است الله ما را از جمله خوبان قرار دهد، از کسانی که در راه راست هستند، از بندگان مورد محبت الله، ان‌شاء‌الله: