Mawlana Sheikh Mehmed Adil. Translations.

پیامبر ما، صلی الله علیه و سلم، فرمودند: «هلک المسوفون.» همانا به تعویق اندازندگان هلاک می‌شوند. صدق رسول الله، او کما قال. پیامبر ما، صلی الله علیه و سلم، می‌فرمایند کسانی که می‌گویند: «این کار را بعداً انجام می‌دهم، این کار را بعداً خواهم کرد»، هلاک شده‌اند. پیامبر ما، صلی الله علیه و سلم، می‌فرمایند این بدان معناست که وقتی وظیفه‌ای یا کار نیکی در پیش است، نباید آن را به تعویق بیندازید. زیرا وقتی می‌گویید: «آن را بعداً انجام می‌دهم»، تنها الله می‌داند که تا آن زمان چه اتفاقی رخ خواهد داد. چنین چیزی با گذشت زمان به یک عادت تبدیل می‌شود. وقتی مدام می‌گویید: «الان انجامش می‌دهم، بعداً انجامش می‌دهم، بعداً بیدار می‌شوم، بعداً می‌روم»، این کار هیچ پایانی نخواهد داشت. به این ترتیب، کارهای نیکی که در واقع باید انجام می‌شدند، کنار گذاشته شده و انجام‌نشده باقی می‌مانند. بنابراین، طبق فرمایشات مبارک پیامبر ما، صلی الله علیه و سلم، تا زمانی که فرصت دارید، نباید انجام وظیفه‌ای را به تعویق بیندازید. این در واقع به این معناست: «کار امروز را به فردا مسپار.» زیرا معلوم نیست که اصلاً فردا را ببینیم. اگر به تعویق انداختن همه چیز برای انسان به یک عادت تبدیل شود، این امر ناگزیر به تنبلی منجر می‌گردد. در این صورت، شیطان او را از وظایف و کارهای نیکش باز می‌دارد. در حالی که او وسوسه می‌کند: «تو که به هر حال این کار را انجام می‌دهی، فقط بعداً انجامش بده، اول به کارهای دیگر برس، خسته‌ای، استراحت کن، هنوز وقت کافی داری، عجله نکن»، اغلب تمام عمر می‌گذرد بدون اینکه انسان هرگز آن وظیفه را انجام دهد. انسان قصد انجام کارهای زیادی را دارد، اما در نهایت هیچ کاری از پیش نمی‌برد. بنابراین بهترین کار این است که هر وظیفه در پیش رو را فوراً انجام دهید، تا زمانی که هنوز قدرت و ذهن روشنی برای آن دارید. چه امور دنیوی باشد و چه اخروی: به محض اینکه فرصتی برای انجامشان به دست آوردید، نباید هیچ‌کدام را به تعویق بیندازید. هیچ‌کس نمی‌داند الله، عز و جل، چقدر به او عمر عطا کرده است. شما می‌گویید: «بعداً انجامش می‌دهم، بعداً می‌آیم»، اما معلوم نیست که آیا فردا را خواهید دید یا خیر؛ هیچ تضمینی برای آن ندارید. بنابراین اگر قصد انجام کاری را دارید، فوراً آن را به انجام برسانید. البته گاهی اوقات انسان به سادگی امکان انجام آن را ندارد، که این مسئله دیگری است. اما اگر امکانش وجود دارد، پس آن کار را به تعویق نیندازید. نگذارید برای بعد بماند. یک بار از عالمی بزرگ - که نامش در حال حاضر از خاطرم رفته است - پرسیدند: «چگونه این همه دانش را به دست آورده‌ای؟» او پاسخ داد: «من این حدیث شریف را شنیدم و پس از آن دیگر هرگز هیچ کاری را به تعویق نینداختم.» دقیقاً به همین دلیل او به چنین عالم بزرگی تبدیل شد. میلیون‌ها، بلکه میلیاردها مسلمان از او بهره‌مند شده‌اند. او واقعاً عالم برجسته‌ای بود، هرچند که در حال حاضر نام او به ذهنم نمی‌رسد. او این حدیث شریف را درونی کرد، به کسب دانش پرداخت و مردم از آن بهره بردند. باشد که الله ما را نیز از تنبلی محفوظ بدارد. ان‌شاءالله که او مانع از آن شود که به تعویق انداختن وظایفمان را به یک عادت تبدیل کنیم. ان‌شاءالله که الله به همه ما سلامتی و عافیت عطا کند و ما را قادر سازد تا کارهای نیک انجام دهیم.

وَعِبَادُ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلَّذِينَ يَمۡشُونَ عَلَى ٱلۡأَرۡضِ هَوۡنٗا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ ٱلۡجَٰهِلُونَ قَالُواْ سَلَٰمٗا (25:63) الله در این قرآن عظیم به بندگان خود که آن‌ها را دوست دارد و هدایت کرده است، فرمان می‌دهد که وقتی افراد نادان با سخنان بیهوده با آن‌ها صحبت می‌کنند، به آن‌ها توجهی نکنند. الله می‌فرماید: «اصلاً با آن‌ها درگیر نشوید.» زیرا مهم نیست چه کاری انجام دهید: هدف آن‌ها یادگیری نیست، بلکه فقط آسیب رساندن است. آن‌ها با سخنان خود سعی می‌کنند طرف مقابل را تحریک و تحقیر کنند تا او نیز واکنش نشان دهد... آن‌ها فقط می‌خواهند دعوایی به راه بیندازند تا مردم به جان هم بیفتند. دقیقاً به همین دلیل است که الله می‌فرماید: «وارد بحث با نادان‌ها نشوید.» یک فرد نادان به هر حال متوجه نمی‌شود، مهم نیست چقدر برایش توضیح دهید. اگر می‌فهمید که موضوع کاملاً متفاوت می‌بود. اما فرد نادان از هیچ منطقی پیروی نمی‌کند؛ گفته‌های او کمترین ارتباطی با حقیقت ندارند. او فقط چیزی را از روی شنیده‌ها یاد می‌گیرد و بعد آن را طوری به رختان می‌کشد که انگار یک قانون غیرقابل انکار است. او بدترین توهین‌ها را نثارتان می‌کند و فقط برایتان بدی می‌خواهد. بنابراین با نادان‌ها درگیر نشوید. بهترین کار این است که آن‌ها را کاملاً نادیده بگیرید. زیرا شأن تو بالاتر از این حرف‌هاست. نیازی نیست خود را تا این سطح پایین بیاوری. و حتی اگر این کار را بکنی، هیچ فایده‌ای ندارد. اگر پایین آمدن تا سطح او فایده‌ای داشت، مشکلی نبود؛ اما اصلاً این‌طور نیست. اگر طرف مقابلت اهل منطق و گفتگو نیست، فقط سکوت کن، دور شو یا موضوع را عوض کن. بحثِ بی‌‌پایان با افرادی که به هر حال حقیقت را نمی‌پذیرند، بی‌فایده است. بحث فقط طولانی می‌شود و او با این کار گناهان بیشتری به بار می‌آورد. و در نهایت فقط اعصاب تو را خرد می‌کند. چون الله بهتر از همه می‌داند، این راه را به ما نشان می‌دهد. خلاصه بگوییم: اصلاً با نادان‌ها درگیر نشوید. دنیا پر از چنین افراد نادانی است. و امروزه این دستگاه‌ها را هم در دست دارند. به لطف این دستگاه‌ها، ناگهان خود را بزرگ‌ترین دانشمندان جهان می‌پندارند. با این حال، به هیچ‌یک از حرف‌های طرف مقابلشان توجهی نمی‌کنند. به همین دلیل، بیهوده تلاش کردن در این مورد اصلاً هیچ فایده‌ای ندارد. اگر طرف مقابلت نادان نبود، منطقی و با آرامش با تو گفتگو می‌کرد. اما به هر حال قصد او یادگیری نیست. او فقط می‌خواهد تحریک کند و آسیب برساند. بنابراین فاصله‌گرفتن، بهترین پاسخی است که می‌توان به آن‌ها داد. اگر به آن‌ها پاسخی ندهی، دیوانه می‌شوند، کاملاً عقل خود را از دست می‌دهند و به معنای واقعی کلمه هار می‌شوند. دقیقاً به همین دلیل باید از چنین سگ هاری دوری کنی. اگر با او درگیر شوی و سعی کنی چیزی برایش توضیح دهی، فقط به تو آسیب می‌رساند - و این برایت خوب نیست. الله ما را از هر بدی حفظ کند. گاهی اوقات سکوت کردن و خودداری کردن اصلاً آسان نیست. با این حال بهترین کار این است که فقط سکوت کنید، دور شوید، موضوع را عوض کنید و اصلاً وارد بحث نشوید. زیرا افراد نادان همه‌جا هستند؛ برای پیدا کردن یکی از آن‌ها نیازی نیست زیاد بگردید. آن‌ها واقعاً همه‌جا هستند. اطراف ما پر از افراد نادان است - بیشتر از آنچه که خوشایند تو باشد. باشد که الله به آن‌ها عقل بدهد تا سر عقل بیایند. الله ما را نیز از شر نفس خودمان در امان بدارد.

فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ «برهان قاطع متعلق به الله است۔» (6:149) «حجه» (برهان) نمایانگر حقیقت مطلق، غیرقابل انکار و نهایی است۔ این بدان معناست که الله، قادر متعال و بلندمرتبه، برتر از همه چیز، سرچشمه تمام هستی و حقیقی‌تر از هر چیز دیگری است۔ هیچ حقیقتی بزرگ‌تر از او وجود ندارد۔ همان‌طور که شاعر عرب زمانی گفت: «کل ما عدا الله باطل۔» همه چیز جز الله، قادر متعال و بلندمرتبه، باطل و پوچ است۔ در کنار وجود الله، قادر متعال و بلندمرتبه، وجود هر چیز دیگری بی‌معناست۔ امروزه افرادی هستند که خود را باهوش می‌دانند، اما در کمال تعجب هرچه بیشتر می‌خوانند، نادان‌تر می‌شوند۔ آن‌ها الله، قادر متعال و بلندمرتبه را انکار می‌کنند۔ انکار او در واقع به معنای این ادعاست که: «هیچ چیزی اصلاً وجود ندارد۔» انسان‌ها و هر چیز دیگری تنها به این دلیل وجود دارند که الله، قادر متعال و بلندمرتبه، آن‌ها را به وجود آورده است۔ این حالتی از عمیق‌ترین و تاریک‌ترین جهالت است۔ پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) این دوران را «دومین عصر جاهلیت» (جاهلیه) نامیدند۔ جهالت در دوران اول جاهلیت به این شکل بود که اساساً هیچ چیزی نمی‌دانستند۔ با این حال، وضعیت مردم آن زمان بهتر از مردم امروز بود۔ آن‌ها برای خود بت‌هایی می‌ساختند تا بپرستند؛ آن‌ها کاملاً نیاز به باور و ایمان داشتند، اما نمی‌دانستند به چه چیزی۔ آن‌ها چیزهایی را می‌پرستیدند که هرگز نمی‌توانستند خدا باشند۔ اما انسان‌های امروزی هرچه بیشتر می‌خوانند، نادان‌تر می‌شوند و به این ترتیب در وضعیت بدتری گرفتار می‌گردند۔ آن‌ها همه چیز را انکار می‌کنند و با این کار در واقع وجود خودشان را نیز منکر می‌شوند۔ اما متأسفانه، تمام آنچه که آن‌ها دفاع می‌کنند و آموزش می‌دهند، چیزی جز بازی شیطان نیست۔ شیطان این راه را به آن‌ها نشان می‌دهد تا حتی عمیق‌تر سقوط کنند۔ شیطان هرگز هیچ خیری برای انسان نمی‌خواهد۔ الله، قادر متعال و بلندمرتبه، او را به عنوان «عدو مبین» (دشمنی آشکار) توصیف کرده است۔ شیطان دشمن توست، و با یک دشمن نمی‌توان دوستی کرد۔ حتی اگر آنچه او به تو القا می‌کند خوب به نظر برسد، در نهایت بدون شک به تو آسیب خواهد رساند۔ دقیقاً به همین دلیل است که وجود الله، قادر متعال و بلندمرتبه، بزرگ‌ترین برهان و «حجه» حقیقی است۔ هیچ حقیقتی بزرگ‌تر از این وجود ندارد۔ وجود حقیقی تنها در الله یافت می‌شود... در حالی که ما فقط سایه هستیم۔ تمام جهان اثری است که الله، قادر متعال و بلندمرتبه، خلق کرده است... همه چیز توسط قدرت و حکمت بی‌نهایت الله، قادر متعال و بلندمرتبه، به وجود آمده است۔ قدرت و حکمت او فراتر از درک انسان است۔ زیرا عقل انسان دارای موانع و محدودیت‌هایی است۔ اما برای الله، قادر متعال و بلندمرتبه، هیچ محدودیتی وجود ندارد۔ این یک واقعیت غیرقابل انکار است: الله، قادر متعال و بلندمرتبه، هر لحظه، این دنیا، آخرت، مکان و زمان – خلاصه همه چیز – را آفریده است۔ هر آنچه آفریده شده در برابر قدرت الله یک هیچِ مطلق است، دقیقاً هیچ۔ اما به انسان‌های امروزی نگاه کن: آن‌ها کاملاً مسیر خود را گم کرده‌اند۔ آن‌ها به معنای واقعی کلمه برای نابودی خودشان تلاش می‌کنند۔ این بدان معناست که آن‌ها تمام تلاش خود را می‌کنند تا خود را ویران و نابود سازند۔ زیرا اگر کسی که در این مسیر اشتباه می‌افتد، توبه نکند و به خود نیاید، برای همیشه گمراه شده و محکوم به نابودی است۔ الله ما را از آن حفظ کند۔ ان‌شاءالله که الله به همه انسان‌ها هدایت عطا فرماید۔ زیرا این جهالت چنان بیماری موذیانه‌ای است، حتی بدتر از گال؛ که با سرعتی سرسام‌آور از فردی به فرد دیگر سرایت می‌کند۔ از یکی به دیگری منتقل می‌شود و بی‌وقفه گسترش می‌یابد۔ برای بیماری گال درمانی وجود دارد، اما برای این جهالت، اگر شخص توبه نکند، مطلقاً هیچ نجاتی نیست۔ الله ما را محفوظ بدارد۔ ان‌شاءالله که او خانواده‌ها، فرزندان و همه ما را از این جهالت و تله‌های شیطان حفظ کند۔ الله ما را از آن حفظ کند۔

وَأَنفِقُوا مِن مَّا رَزَقْنَاكُم (63:10) الله، بلندمرتبه و توانا، می‌فرماید: «و از آنچه به شما روزی داده‌ایم انفاق کنید.» آن را انفاق کنید؛ به این معنا که آن را در راه کارهای نیک ببخشید و همچنین برای خودتان خرج کنید. همان‌طور که در احادیث شریف پیامبرمان (صلی الله علیه و سلم) بیان شده است: اگر کسی در پی خشنودی الله باشد، حتی آنچه برای خودش خرج می‌کند، چنان به حساب می‌آید که گویی در راه الله انفاق شده است. هر آنچه که او برای خود، خانواده، خویشاوندان و همسایگانش خرج می‌کند، برای او به یک کار نیک (حسنات) و برکت تبدیل می‌شود. این یک فضیلت عظیم برای یک مسلمان است. وقتی انسانی مسلمان باشد، به‌طور طبیعی از راه‌های گوناگون خیر و نیکی به او می‌رسد. الله اعمال او را می‌پذیرد - چه گذشته و چه آینده - و به زندگی‌اش برکت می‌بخشد. اما اگر او منکر الله باشد، هر چقدر هم که بخواهد می‌تواند کمک کند و انفاق نماید؛ این کار نه برای خودش سودی خواهد داشت و نه برای خانواده یا همسایگانش. چنین افرادی به‌هرحال به‌ندرت چیزی به همسایگان خود می‌دهند. آن‌ها برای به دست آوردن خشنودی الله کمک نمی‌کنند. و اگر هم این کار را بکنند، بیشتر اوقات فقط از روی منفعت‌طلبی شخصی است. به همین دلیل پیامبرمان به ما توصیه می‌کند که هنگام انفاق برای خشنودی الله، ابتدا باید از خودتان شروع کنید. اگر چیزی باقی ماند، آن را به خانواده، خویشاوندان، همسایگان و هر نیازمندی، در هر کجا که باشد، بدهید. این بدان معناست: باقی‌مانده روزیِ خود را میان آن‌ها تقسیم کن، به آن‌ها ببخش تا الله نیز به تو ببخشد. و تا همواره به واسطه دستان تو کارهای نیک انجام شود. همان‌طور که پیش‌تر گفتیم: مسلمان بودن، رحمتی عظیم و لطفی بزرگ از جانب الله، بلندمرتبه و تواناست. از این طریق، همه‌چیز ارزش پیدا می‌کند و معنای عمیق‌تری می‌یابد. هر دقیقه از زندگی تو و هر کاری که انجام می‌دهی سودی دارد؛ هیچ‌کدام از آن‌ها بیهوده نیست. بدون ایمان و بدون اسلام، انسان زندگی کاملاً پوچی را سپری می‌کند. او شاید فکر کند که زندگی‌اش بسیار پُربار است؛ اما کارهای شرم‌آور و بدی‌هایی که مرتکب می‌شود، هیچ سود و منفعتی برایش به همراه ندارد. تنها زمانی که او توبه کند و در راه الله قدم بگذارد، واقعاً پیروز شده است: يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ (25:70) این بدان معناست: الله، بلندمرتبه و توانا، کارهای بد و گناهان آن‌ها را به کارهای نیک تبدیل می‌کند. بنابراین، دقیقاً همین موضوع از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. الله انسان‌ها را به بهشت دعوت می‌کند تا راه راست را بیابند. او می‌فرماید: «به آتش جهنم نروید.» اما انسان‌ها به‌معنای واقعی کلمه تلاش می‌کنند و گویی می‌گویند: «ما حتماً می‌خواهیم به جهنم برویم.» الله ما را از این امر حفظ کند و ان‌شاءالله نگذارد که از راه راست منحرف شویم.

پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) روزی فرمودند: «لله الاسماء الحسنی فادعوه بها» – الله (عزوجل) نود و نه نام دارد. پیامبرمان به ما توصیه می‌کنند: «آن‌ها را بخوانید.» ایشان همچنین فرمودند: «کسی که آن‌ها را حفظ کند یا بخواند، وارد بهشت خواهد شد.» البته نام‌های الله (عزوجل) بی‌شمار هستند، اما نود و نه نام به امت پیامبر ما شناسانده شده است. بسیار پربرکت خواهد بود اگر ما هر روز آن‌ها را بخوانیم. از این طریق به بشارت پیامبرمان دست می‌یابیم. ایشان (صلی الله علیه و سلم) فرمودند: «ان‌شاءالله وارد بهشت خواهید شد.» البته گاهی اوقات مردم از خود می‌پرسند: «کدام یک از نام‌های او را باید ذکر کنیم؟» در طریقت، ذکر روزانه سیصد مرتبه «یا ودود» یک عمل زیباست. این کار محبت میان انسان‌ها را تقویت می‌کند. و جایی که محبت باشد، هیچ آسیبی از سوی دیگران به انسان نمی‌رسد. نام «ودود» به معنای مهر و محبت عمیق است. البته معنای آن بسیار فراتر از این است؛ نام‌های الله (عزوجل) عمقی بی‌نهایت دارند. این یک ذکر بسیار مهم است. الحمدلله مولانا شیخ ناظم آن را به افراد طریقت توصیه کرده‌اند. فرد باید آن را مرتباً ذکر کند؛ اما مسلماً نام‌های دیگری نیز وجود دارند. کسی که می‌پرسد: «فقط کدام یک از آن‌ها را باید ذکر کنم؟»، بهتر است تمام نود و نه نام را روزی یک بار بخواند. ذکر بگویید! در نام‌های مبارک و زیبای الله برکتی نهفته است که نیکی‌های بی‌شماری برای انسان به ارمغان می‌آورد. کسی که با یاد الله زندگی می‌کند، نیکی به او می‌رسد و از بدی دور نگه داشته می‌شود. ان‌شاءالله که الله این ذکر را در ما پایدار سازد و در دل‌هایمان محکم و استوار گرداند. باشد که او این را به همه کسانی که تاکنون این کار را انجام نمی‌دهند نیز عطا فرماید. زیرا در عصر حاضر بسیاری از مردم نه دین را می‌شناسند و نه ایمان را، نه پیامبر را می‌شناسند و نه الله (عزوجل) را. آن‌ها زندگی پوچی را سپری می‌کنند. و نه تنها این، بلکه آن‌ها با ادعای اینکه «هیچ چیزی وجود ندارد»، دیگران را نیز به این پوچی می‌کشانند. در حالی که آن‌ها هیچ نمی‌دانند ذکر حتی یک نام از نام‌های الله (عزوجل) چه برکت بزرگی به همراه دارد. این کار نور الهی (نور) را به دل‌ها و چهره‌هایشان می‌آورد؛ زندگی آن‌ها زیباتر و پربرکت‌تر می‌شود. ان‌شاءالله که الله این برکت را از ما دریغ نکند و آن را به کسانی که هنوز آن را انجام نمی‌دهند نیز ببخشد.

شیخ بزرگ، شیخ عبدالله داغستانی، همیشه می‌فرمود: «انسان چهار دشمن دارد.» فرقی نمی‌کند که او فقط یک انسان عادی باشد یا یک مسلمان... زیرا اگر انسانی مسلمان نباشد، دیگر چه اهمیتی دارد که دشمنانی داشته باشد؟ این‌ها دشمنان معنوی هستند. این دشمنان، نه مادی بلکه معنوی عبارتند از: نفس، دنیا، هوس‌ها (هوی) و شیطان. بنابراین، شیطان در آخرِ همه قرار می‌گیرد. او ضعیف‌ترینِ این دشمنان است. در مقابل، نفس بزرگ‌ترین دشمن ماست و در جایگاه اول قرار دارد. پیامبر ما (درود و سلام الله بر او باد) فرمود: «نفسک التی بین جنبیک.» این یعنی: «نفسی که در درون توست، بزرگ‌ترین دشمن توست.» انسان نباید به دشمن خود کمک کند. نباید کاری را که دشمن می‌خواهد، انجام داد. اگر بگویی: «تو هرچند دشمن منی، اما من به تو خدمت می‌کنم»، این کار هرگز پایانی نخواهد داشت. هر چه به آن بدهی، هرگز سیر نمی‌شود. همیشه فقط می‌پرسد: «باز هم هست؟» دقیقاً مانند جهنم که می‌پرسد: «هل من مزید؟» او می‌پرسد: «باز هم هست؟ باز هم هست؟» هر چقدر هم در آن بیندازی، هرگز پر نمی‌شود. نفس نیز همین‌طور است. هر چه بیشتر به آن بدهی، بیشتر طلب می‌کند. با هر چقدر بدی که آن را تغذیه کنی، سیر نمی‌شود و می‌گوید: «بیشتر بده، بیشتر بده.» با این حال، بزرگ‌ترین بدی‌های دوران امروز ما الکل و مواد مخدر هستند. الله ما را از آن‌ها محفوظ بدارد. نفس دائماً در حال طلب کردن است. اگر تسلیم شوی، از چیزهای کوچک شروع می‌کند، اما بعد همیشه بیشتر می‌خواهد و هرگز متوقف نمی‌شود. پس درمان آن چیست؟ باید آن را در نطفه خفه کرد، تا زمانی که هنوز کوچک است. باید سرش را له کرد. باید سرِ دشمن را له کرد. نباید آنچه را که می‌خواهد به او داد و نباید هیچ‌گونه سازشی کرد. گاهی اوقات افراد پیش من می‌آیند و می‌گویند: «فرزند ما به عادت‌های بدی روی آورده و گرفتار این مواد شده است.» آن‌ها می‌پرسند: «ما باید چه کار کنیم؟» من هم می‌گویم: دیگر به او پول ندهید. اگر به او پول ندهید، نمی‌تواند چیزی از آن‌ها بخرد. سپس اغلب می‌گویند: «نمی‌شود، او خانه را به هم می‌ریزد و ما را کتک می‌زند.» فرد معتاد با خود فکر می‌کند: «آن‌ها به هر حال از من می‌ترسند» و آن‌ها را بیشتر تحت فشار قرار می‌دهد. به همین دلیل از همان ابتدا مطلقاً نباید کوتاه آمد. کسی که می‌خواهد از این بیماری رها شود، باید به خانواده‌اش چنین بگوید: «هر چقدر هم گریه کردم، التماس کردم یا خودم را روی زمین انداختم – هرگز به من پول ندهید.» زیرا این اعتیاد بدون پول پیش نمی‌رود. این کار دائماً به پول نیاز دارد. اگر چیزی به او ندهید، حداقل می‌تواند کمی او را مهار کرده و شاید نجاتش دهد. اخیراً کسی پیش من آمد که گرفتار اعتیاد به قمار شده بود. قمار حتی از همه آن چیزهای دیگر هم بدتر است، الله ما را از آن محفوظ بدارد. کسی که به قمار معتاد است و می‌خواهد از آن رها شود، باید به خانواده‌اش بگوید: «تحت هیچ شرایطی به من پول ندهید.» «به همه اطلاع دهید: "من معتاد به قمار هستم، من به این کار شیطانی وابسته‌ام."» او باید بگوید: «برای اینکه مرا از این اعتیاد خلاص کنید، مطلقاً هیچ پولی به من ندهید، حتی با قصد کمک کردن به من.» این کار حداقل تا حدودی کمک می‌کند. رفته رفته، با اذن الله و با توجه به نیت خالصانه‌اش، الله او را نجات خواهد داد، ان‌شاءالله. همان‌طور که گفته شد، نفس اولین دشمن ماست. به این دشمن خدمت نکنید، او را خوشحال نکنید. دشمن را تحت کنترل خود درآور، تو در چنگال او نیفت. اگر بر این دشمن که نفس نام دارد غلبه کنی، به بالاترین درجات صعود می‌کنی. تو به مقام انسانیت واقعی دست می‌یابی. اما اگر به آن خدمت کنی، از پست‌ترین حیوانات هم پایین‌تر می‌روی. الله ما را از این امر محفوظ بدارد. امروزه فرصت‌های بسیار زیادی برای انجام کارهای بد وجود دارد. در گذشته هیچ یک از این‌ها نبود. برای مثال، در مکانی که ما قبلاً زندگی می‌کردیم – الله او را رحمت کند – فقط یک نفر معتاد وجود داشت. به جز او هیچ‌کس الکل نمی‌نوشید. و او فقط الکل می‌نوشید، هیچ ماده دیگری مصرف نمی‌کرد. وقتی امروز به اطراف نگاه می‌کنیم، همه‌جا پر از چیزهایی است که هزاران بار بدتر از الکل هستند. مواد مخدر و چیزهایی از این قبیل همه‌جا پخش شده‌اند. الله به ما کمک کند، الله ما را محفوظ بدارد و الله همه معتادان را نجات دهد، ان‌شاءالله.

قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: ابدأ بنفسك فتصدق عليها، فإن فضل شيء فلأهلك، فإن فضل شيء عن أهلك فلذي قرابتك، فإن فضل عن ذي قرابتك شيء فهكذا وهكذا. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) فرمودند: «صدقه دادن را ابتدا از خودت شروع کن.» این بدان معناست که پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) توصیه می‌کنند ابتدا نیازهای خود را برطرف کنید و به خودتان صدقه بدهید. اگر پس از تأمین نیازهای خودت چیزی باقی ماند، آن را به خانواده‌ات بده. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) می‌فرمایند، برای اینکه به کسی محتاج نباشی، باید ابتدا به خودت و سپس به خانواده‌ات بدهی. اگر پس از آن چیزی باقی ماند، آن را به خویشاوندانت بده. اگر حتی پس از خویشاوندانت نیز چیزی باقی ماند، آن را به همسایگانت و دیگر نزدیکان بده. بنابراین، تو کمک کردن را از کسی شروع می‌کنی که به تو نزدیک‌ترین است: از خودت. سپس خانواده‌ات، خویشاوندانت و پس از آن‌ها همسایگان و دوستانت قرار می‌گیرند. برای اینکه آن‌ها نیز به کسی محتاج نباشند، باید ابتدا از اطرافیان نزدیک خود حمایت کنی. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: ابدأ بمن تعول. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) می‌فرمایند: «بخشش را از کسانی آغاز کن که مسئولیت تأمین معاش آن‌ها بر عهده توست.» این یعنی، تو نباید در حالی که وظیفه تأمین خانواده خود را نادیده می‌گیری، به دیگرانی کمک کنی که هیچ مسئولیتی در قبال آن‌ها نداری. خیر، ابتدا نیازهای خانواده‌ات را برطرف می‌کنی و تازه پس از آن به دیگران می‌بخشی. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إذا أعطى الله أحدكم خيرا فليبدأ بنفسه وأهل بيته. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) می‌فرمایند: «هرگاه الله به شما نعمتی مانند ثروت عطا کرد، خرج کردن را ابتدا از خود و اعضای خانواده‌تان آغاز کنید.» الله به تو نعمتی بخشیده است تا شکرگزار باشی. از آنجا که این نعمت از سوی الله است، ابتدا آن را برای نیازهای خودت استفاده می‌کنی و سپاسگزاری خود را نشان می‌دهی. پس از آن، آن را برای خانواده‌ات، سپس برای خویشاوندانت صرف می‌کنی و به همین ترتیب ادامه می‌دهی. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إذا أنفق الرجل على أهله نفقة واحتسبها كانت له صدقة. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) می‌فرمایند: «اگر کسی برای خانواده‌اش چیزی خرج کند و در آن به پاداش الله امید داشته باشد، این کار برای او صدقه محسوب می‌شود.» با وجود اینکه تو موظف به تأمین خانواده‌ات هستی، برطرف کردن نیازهای آن‌ها در عین حال صدقه به شمار می‌رود. زیرا تو این کار را برای خشنودی الله انجام می‌دهی و پاداش را از او امید داری. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إذا كان أحدكم فقيرا فليبدأ بنفسه، فإن كان فضل فعلى عياله، وإن كان فضل فعلى ذي قرابته، فإن كان فضل فها هنا وها هنا. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) می‌فرمایند: «اگر کسی از شما فقیر بود و به امکانات مالی دست یافت، باید آن را ابتدا برای خودش استفاده کند.» این نکته‌ای که پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) بر آن تأکید می‌کنند بسیار مهم است: وقتی به پولی می‌رسی، باید ابتدا نیازهای خودت را برطرف کنی تا به کسی محتاج نباشی و مجبور نشوی از کسی چیزی درخواست کنی. خوب نیست که انسان مجبور شود از دیگران چیزی بخواهد. بنابراین اگر الله به تو روزی (رزق) می‌دهد، ابتدا نیازهای خودت را برطرف کن. انسان باید از خودش شروع کند؛ اگر مازادی باقی ماند، باید با آن خانواده‌اش را تأمین کند. اگر علاوه بر آن چیزی باقی ماند، می‌تواند آن را به خویشاوندانش بدهد. اگر باز هم مازادی وجود داشت، می‌تواند آن را میان دیگر نیازمندانِ پیرامونش تقسیم کند. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إن الصدقة على ذي القرابة يضاعف أجرها مرتين. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) می‌فرمایند: «پاداش صدقه دادن به خویشاوندان و نزدیکان دو برابر است.» این یعنی، ارزش آن دو برابر یک صدقه معمولی است. اگر به خویشاوندان و خانواده‌ات کمک کنی، برای انفاق خود پاداش دوچندان دریافت می‌کنی. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: أول ما يوضع في ميزان العبد نفقته على أهله. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) می‌فرمایند: «نخستین چیزی که در ترازوی (میزان) بنده قرار می‌گیرد، مخارجی است که برای خانواده‌اش صرف کرده است.» میزان به معنای ترازو است. نخستین چیزی که در روز قیامت در ترازوی اعمال قرار می‌گیرد، مخارجی است که شخص برای خانواده‌اش انجام داده است. اگر انسانی دارایی خود را برای رفاه خانواده‌اش خرج کند، در آخرت – در روز قیامت – به عنوان اولین چیز پاداش آن را دریافت خواهد کرد. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: أفضل الدنانير دينار ينفقه الرجل على عياله، ودينار ينفقه الرجل على دابته في سبيل الله، ودينار ينفقه الرجل على أصحابه في سبيل الله عز وجل. برترین دینار... دینار یک سکه طلا و واحد پولی در زمان‌های قدیم است. در آن زمان دینار و درهم وجود داشتند، که دینار بزرگ‌ترین واحد پولی بود. دیناری که شخصی برای اعضای خانواده‌اش خرج می‌کند، نزد الله ارزشمندترین و برترین پول است. همچنین دیناری که انسان در راه الله، مانند جهاد یا در یک سفر نیک، برای حیوان سواری خود خرج می‌کند، نزد الله بسیار والاست. همین امر در مورد دیناری که انسان در راه الله بلندمرتبه برای همراهان خود خرج می‌کند نیز صدق می‌کند. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) می‌فرمایند این بدان معناست که این‌ها بهترین مخارجی هستند که می‌توان انجام داد. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: كل ما صنعت إلى أهلك فهو صدقة عليهم. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) می‌فرمایند: «هر هزینه‌ای که به خاطر خشنودی الله برای خانواده‌ات انجام دهی، یک صدقه است.» مخارج تو بیهوده نیستند. شاید با خود فکر کنی: «من در هر صورت موظف به تأمین خانواده‌ام هستم.» این درست است، اما با این وجود الله (عز وجل) برای آن به تو پاداش‌های چندبرابر می‌دهد. همان‌طور که گفته شد، فراموش نکنید که در این کار خشنودی الله را در نظر داشته باشید. انسان باید با این نیت خرج کند: «الله روزیِ ما را به ما داده است و ما می‌خواهیم آن را از راه حلال برای مقاصد نیک استفاده کنیم» - یعنی به خاطر الله. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: ما أطعمت زوجتك فهو لك صدقة، وما أطعمت ولدك فهو لك صدقة، وما أطعمت خادمك فهو لك صدقة، وما أطعمت نفسك فهو لك صدقة. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) می‌فرمایند: «غذایی که به همسرت می‌دهی، برای تو صدقه محسوب می‌شود.» این بدان معناست که حتی اگر همسرت از غذایی که در خانه شما پخته شده بخورد، این برای تو صدقه به شمار می‌رود. همچنین غذایی که به فرزندت می‌دهی نیز برای تو یک صدقه است. تأمین معاش فرزندان، صدقه محسوب می‌شود. غذایی که به کارگرت که برای تو کار می‌کند می‌دهی نیز برای تو یک صدقه است. حتی غذایی که با آن خودت را سیر می‌کنی، برای تو یک صدقه است. این یعنی، هم غذای خودت و هم غذا دادن به دیگران، برای تو به عنوان صدقه منظور می‌شود. الله (عز وجل) بسیار بخشنده است و رحمت او بی‌کران است. او همه‌چیز را به تو می‌دهد؛ تو می‌خوری و می‌آشامی، و حتی از طریق همین مخارجی که برای خودت می‌کنی، پاداش به دست می‌آوری. این زیبایی ایمان و مؤمن بودن است. یک حیوان در وضعیتی بهتر از انسانِ بی‌‌ایمان قرار دارد، زیرا حیوان حداقل با صرفِ وجودش، الله را بابت رزقش شکر می‌گوید. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: دينار أنفقته في سبيل الله، ودينار أنفقته في رقبة، ودينار تصدقت به على مسكين، ودينار أنفقته على أهلك، أعظمها أجرا الذي أنفقته على أهلك. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) می‌فرمایند: «دیناری که در راه الله خرج می‌کنی...» باز هم دینار - همان‌طور که پیش‌تر ذکر شد، ارزشمندترین واحد پول در آن زمان، یک سکه طلا. دیناری که به خاطر خشنودی الله خرج می‌کنی؛ دیناری که برای آزاد کردن یک برده صرف می‌کنی... پولی که برای بازخرید کردن یک انسان از بردگی و هدیه دادن آزادی به او خرج می‌کنی، اگر برای خشنودی الله انجام شود، پاداش عظیمی به همراه دارد. دیناری که به عنوان صدقه به یک فقیر می‌دهی... این فرد فقیر با پولی که به او بخشیده‌ای، خواهد توانست مدتی طولانی خود و خانواده‌اش را تأمین کند. و سپس دیناری وجود دارد که برای خانواده‌ات خرج می‌کنی. اگر کسی بپرسد: «کدام یک از این‌ها برترین است و بیشترین پاداش را به همراه دارد؟»، پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) توضیح می‌دهند: «آن دیناری است که برای خانواده‌ات خرج می‌کنی.» این بدان معناست که در میان این چهار مورد - خواه تلاش در راه الله باشد، خواه آزادسازی برده یا صدقه به یک غریبه - پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) به ما می‌فرمایند که بهترین هزینه، همانی است که برای خانواده‌ات انجام می‌دهی.

وَهُوَ ٱلَّذِي سَخَّرَ ٱلۡبَحۡرَ لِتَأۡكُلُواْ مِنۡهُ لَحۡمٗا طَرِيّٗا وَتَسۡتَخۡرِجُواْ مِنۡهُ حِلۡيَةٗ تَلۡبَسُونَهَاۖ (16:14) الله عز و جل می‌فرماید: او دریا را برای انسان‌ها آفرید تا از آن بهره ببرند. تا از آن گوشت تازه بخورید و زیورآلاتی مانند مروارید و مشابه آن را بیرون بیاورید تا بپوشید. الله عز و جل همه‌چیز را مسخر (در خدمت) ما قرار داده است. «مسخر» به چه معناست؟ به این معناست که الله عز و جل آن را برای نفع ما آفریده و به‌عنوان وسیله‌ای در اختیار ما قرار داده است. زمین، آسمان، کوه‌ها و سنگ‌ها – هر آنچه الله عز و جل آفریده است – به ذکر او مشغول‌اند. بنابراین، انسانی که همراه با آن‌ها به ذکر الله می‌پردازد، از آن‌ها نیز بهره‌مند خواهد شد. اما کسی که ذکر الله را نمی‌گوید، اصلاً به یاد او نیست و تنها به چیزهای دیگر فکر می‌کند، از زیان‌کاران است. مهم نیست چقدر سخت کار می‌کنند، آن‌ها همیشه ادعا می‌کنند: «من می‌دانم، من این کار را انجام می‌دهم.» آن‌ها توضیح می‌دهند: «این‌طور و آن‌طور شد»، اما نامی از خالق نمی‌برند. آن‌ها به یاد الله عز و جل نیستند. در حالی که همه‌چیز کاملاً و به‌طور آشکار وجود الله را اثبات می‌کند. اما آن‌ها این موضوع را انکار می‌کنند. آن‌ها با تمام توان، خستگی‌ناپذیر و بدون تردید تلاش می‌کنند تا مردم را از الله دور نگه دارند. اما تلاش‌هایشان بی‌ثمر است؛ در نهایت با دست خالی خواهند ماند. این کار اصلاً هیچ سودی برایشان نخواهد داشت، بلکه تنها باعث زیانشان خواهد شد. دانش حقیقی تنها دانشی است که الله به ما می‌دهد و وحی می‌کند. هر چیز دیگری جهل محض است. آن‌ها مدام لاف می‌زنند: «ما دانشگاه‌های بی‌شماری ساخته‌ایم و فلان‌قدر دانشجو آموزش داده‌ایم»، اما این‌ها علوم بی‌فایده‌ای هستند... الله ما را از آن محفوظ بدارد. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) پیش از این دعا کرده است: «الله ما را از دانش بی‌فایده محفوظ بدارد.» "Allahumma inni a'udhu bika min 'ilmin la yanfa', wa min qalbin la yakhsha'." الله ما را از قلبی که از او نمی‌ترسد، محفوظ بدارد. «الله ما را از دانش بی‌فایده محفوظ بدارد» – این دعای پیامبر ماست. ان‌شاءالله، الله همه ما را مشمول برکات این دعا بگرداند. البته دریاها در همه‌جای جهان وجود دارند؛ همان‌طور که می‌دانید، بیشترِ زمین از آب تشکیل شده است. اما ما در آخرالزمان قرار داریم و الله عز و جل در قرآن کریم نیز به این موضوع اشاره می‌فرماید: ظَهَرَ ٱلۡفَسَادُ فِي ٱلۡبَرِّ وَٱلۡبَحۡرِ (30:41) می‌فرماید: «تباهی در خشکی و دریا آشکار شده است.» از آنجا که بشریت از راه راست منحرف شده است، این دریای پهناور و هر چیز دیگری را به نابودی کشانده است. اما دستور اسلام و فرمان الله عز و جل این است: همه‌چیز را پاکیزه نگه دارید. در مقابل، آن‌ها دقیقاً برعکس عمل کرده و تلاش می‌کنند همه‌چیز را آلوده کنند. آنچه می‌خورند ناپاک است، آنچه می‌نوشند ناپاک است. الله ما را از آن محفوظ بدارد. وقتی کاری بدون «بسم‌الله» انجام شود، هیچ تمیز کردنی فایده ندارد. به‌هرحال، آن‌ها درک درستی از پاکیزگی ندارند. و اینکه «بسم‌الله» نادیده گرفته می‌شود، همه‌چیز را بسیار ناپاک‌تر می‌کند. الله هدایت عطا فرماید و ان‌شاءالله محافظی بفرستد. تا پاکیزگی دوباره بازگردد. وقتی او بیاید، ان‌شاءالله همه‌چیز دوباره کاملاً پاک خواهد شد. ان‌شاءالله الله به‌زودی ما را با او همراه گرداند.

پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) فرمودند: «تفکر ساعة خیر من عبادة سبعین سنة»، یا با کلماتی مشابه. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) فرمودند: «یک ساعت درون‌نگری و تفکر، بهتر از هفتاد سال عبادت است.» زیرا بسیاری از انسان‌ها اغلب بدون اینکه اصلاً درباره آن فکر کنند، عمل می‌کنند. چه در عبادت و چه در امور دنیوی: آنها در تمام طول زندگی‌شان به دنبال هر چیز ممکنی می‌دوند، همیشه با این فکر که: «باید این کار را هم انجام دهم.» اما در این کار هیچ برکتی نیست؛ این چیزی است که مطلقاً هیچ سودی به همراه ندارد. به این ترتیب، این هفتاد سال کاملاً بیهوده سپری می‌شود. این وضعیت در دوران کنونی بسیار بیشتر به چشم می‌خورد، زیرا زندگی دنیوی باعث شده تا مردم آخرت را فراموش کنند. آنها حتی دیگر زمانی برای تفکر پیدا نمی‌کنند. آنها از یک مکان به مکان دیگر می‌شتابند و اوقات فراغت اندک خود را با کارهای بیهوده و سرگرمی‌های بی‌معنی تلف می‌کنند. آنها کارهایی انجام می‌دهند که هیچ سودی برایشان ندارد. آنها به دنبال افرادی می‌روند که فقط به آنها آسیب می‌رسانند، آنها را تکریم می‌کنند و به آنها ارج می‌نهند. اما اگر کسی عقل سلیمی داشته باشد و لحظه‌ای درنگ کند و بیندیشد، راه راست را پیدا خواهد کرد. تنها با همین یک ساعت تفکر درونی، انسان می‌توانست زندگی واقعی خود را به دست آورد. انسان می‌توانست هم زندگی این دنیا و هم زندگی بسیار مهم‌تر آخرت را برای خود به دست آورد. در غیر این صورت، انسان بی‌وقفه به این سو و آن سو می‌شتابد و دیگر برای هیچ چیزی وقت ندارد. انسان با خود فکر می‌کند: «من در مسیر خود مدام به دویدن ادامه می‌دهم، بنابراین بالاخره به جایی خواهم رسید.» اما در نهایت متوجه می‌شود که به هیچِ مطلق رسیده است و در آنجا هیچ چیزی وجود ندارد. به همین دلیل، زندگی واقعی به معنای تأمل در درون خود و پرسیدن این سؤال است: «آیا من برای رضای الله (عز و جل) عمل می‌کنم؟ آیا این‌ها کارهایی هستند که او دوست دارد؟» کسی که این کار را نکند، زندگی خود را از دست می‌دهد. وقتی کسی می‌میرد، می‌گویند: «او زندگی خود را از دست داد.» اما کسی که واقعاً زندگی خود را از دست می‌دهد، انسانی است که نمی‌اندیشد و راه راست را گم می‌کند. اما زندگی کسی که می‌اندیشد و راه راست را می‌یابد، از دست نرفته است؛ او تنها به آخرت منتقل شده است. اما انسانی که نمی‌اندیشد، بلکه مانند اسبی با چشم‌بند کورکورانه به این سو و آن سو می‌شتابد، زندگی خود و همه چیز دیگر را از دست می‌دهد. الله ما را از این محفوظ بدارد. دقیقاً به همین دلیل است که الله (عز و جل) به انسان عقل و توانایی تفکر داده است؛ پس درنگ کنید و بیندیشید. ما باید همواره از عظمت الله آگاه باشیم و احترام و همچنین محبت خود را نسبت به پیامبرمان (صلی الله علیه و سلم) حفظ کنیم. الله به ما بیداری معنوی عطا فرماید. ان‌شاءالله او ما را در راه راست نگه دارد و از بیراهه‌ها محفوظ بدارد.

إِنَّ نَاشِئَةَ ٱلَّيْلِ هِىَ أَشَدُّ وَطْـًۭٔا وَأَقْوَمُ قِيلًا (73:6) الله می‌فرماید که زمان شب برای نماز مؤثرتر و عمیق‌تر است. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) می‌فرماید که یک نماز در شب بسیار ارزشمندتر از نمازی در روز است. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) می‌فرماید: «کسی که در شب دو رکعت نماز بخواند، چنان پاداشی دریافت می‌کند که گویی در روز هزار رکعت نماز خوانده است.» بیدار شدن اندکی پیش از نماز صبح برای خواندن نماز تهجد – حتی اگر فقط دو رکعت باشد – این فضیلت عظیم را برای انسان به همراه دارد. هر کس که بخواهد، البته می‌تواند بیشتر هم نماز بخواند: مانند نماز پس از وضو، نماز شکر، نماز تهجد و در پی آن نماز نجات. الحمدلله، این نمازها برای ما وسیله‌ای هستند تا به الله نزدیک‌تر شویم. الله در یک حدیث قدسی می‌فرماید: «بنده من از طریق عبادات مستحبی (نافله) به من نزدیک می‌شود.» الله می‌فرماید: «هر چه بیشتر به من نزدیک شوید، من بیشتر دست شما می‌شوم که با آن می‌گیرید، چشم شما می‌شوم که با آن می‌بینید، و زبان شما می‌شوم که با آن سخن می‌گویید.» به این ترتیب، حکمت الله در این انسان متجلی می‌شود. هر چه این اعمال برای نفس تو دشوارتر باشد، الله پاداش بیشتری برای آن به تو می‌دهد. در عین حال، از این طریق یک نیروی معنوی ایجاد می‌شود. بنابراین، برای کسانی که توانایی آن را دارند، خواندن نماز تهجد و نمازهای مستحبی در شب، در حالی که دیگران در خواب هستند، نعمت بزرگی است. کسی که قادر به این کار است، باید از الله برای آن تشکر کند و او را ستایش نماید. نباید به دیگران با چشم حقارت نگاه کرد و آن‌ها را با این طرز فکر که: «من این کار را انجام می‌دهم، اما آن‌ها نه» قضاوت کرد. این نیز بسیار مهم است. نباید فراموش کرد: الله به تو توفیق داده است که نماز می‌خوانی؛ اما به آن شخص دیگر هنوز توفیق نداده است. اگر مغرور شوی و بگویی: «من با توانایی خودم موفق شدم، من نماز خواندم»، آنگاه تمام این نمازها بیهوده خواهند بود. پس اگر توانایی داری نمازهایت را بخوانی، الله را شکر کن، او را بستای و دعا کن: «باشد که کم نشود، بلکه بیشتر شود.» بگو: «باشد که الله مرا حفظ کند، مرا ثابت‌قدم بدارد و مرا یاری کند.» بسیاری از مردم می‌گویند: «ما نمی‌توانیم برای تهجد بیدار شویم، ما از پس آن برنمی‌آییم.» این مسئله از یک سو به دلیل دیر خوابیدن و از سوی دیگر به دلیل شب‌های کوتاه تابستان است. در آن لحظه فکر می‌کنند: «فقط کمی دراز می‌کشم و استراحت می‌کنم»، و ناگهان می‌بینند که صبح شده است. حتی اگر صبح شده باشد، به شرط آنکه هنوز زمانی باقی مانده باشد، می‌توان پیش از طلوع آفتاب بیدار شد و با این وجود این نمازها را خواند. اما اگر زمان بسیار تنگ شده باشد، باید مستقیماً نماز صبح را خواند تا قضا نشود. همچنین افرادی که در حالت عادی اصلاً نماز نمی‌خوانند، باید هر زمان که فرصتی پیش آمد، به آرامی شروع به این کار کنند. نماز بسیار مهم است، زیرا ستون دین است. علاوه بر این، پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) نمازهای شب را به عنوان موهبتی ویژه به ما توصیه کرده است. پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) شب‌ها بسیار اوقات برای نماز برمی‌خاست. حتی پیش از آنکه پنج نماز روزانه واجب شود، پیامبر ما (صلی الله علیه و سلم) شب‌ها برمی‌خاست و نماز می‌خواند. ان‌شاءالله که الله ما را یاری کند و ما را در این اعمال زیبا ثابت‌قدم بگرداند.